وحدت اقتصادی جهان اسلام بدون استقلال سیاسی کشورها محقق نمی‌شود

به گزارش پایگاه شناختی مبسوط، مسعود امجدی‌پور، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگویی، با اشاره به پیام اخیر رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت تحکیم وحدت میان مسلمانان، اظهار کرد: پیوندهای اقتصادی و درهم‌تنیدگی اقتصاد کشورهای اسلامی می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در تقویت وحدت جهان اسلام باشد، اما در شرایط فعلی فاصله زیادی با تحقق این هدف وجود دارد. وی افزود: کشورهای مسلمان، به‌ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس، معاهدات و توافق‌های متعددی با یکدیگر دارند، اما بسیاری از این توافق‌ها در عمل اجرایی نمی‌شوند. در برخی موارد دولت‌ها اراده لازم برای اجرای معاهدات را ندارند و در مواردی نیز فشار کشورهای خارج از جهان اسلام مانع تحقق همکاری‌های اقتصادی میان کشورهای مسلمان می‌شود. امجدی‌پور ادامه داد: برای نمونه، ایران با برخی کشورهای حوزه خلیج فارس معاهدات و توافق‌هایی دارد، اما تحریم‌های آمریکا و فشارهایی که سایر شرکای این کشورها به آنها وارد می‌کنند، موجب شده است همکاری‌های اقتصادی با ایران با محدودیت مواجه شود. به آنها القا می‌شود که اگر همکاری اقتصادی با ایران به نتیجه برسد، ممکن است بخشی از روابط و همکاری‌های آنها با کشورهای غربی تحت تأثیر قرار گیرد. این کارشناس اقتصادی با اشاره به تحولات فلسطین تصریح کرد: یکی از نمونه‌های روشن این مسئله، اتفاقاتی است که در فلسطین رخ داد؛ کشورهای اسلامی نه‌تنها نتوانستند حمایت مؤثری از مردم فلسطین داشته باشند، بلکه در مواردی شاهد کمک برخی از کشورهای اسلامی به کشورهای متخاصم با جهان اسلام بودیم. واقعیت موجود نشان می‌دهد که با تحقق عملی وحدت مورد تأکید رهبر معظم انقلاب فاصله زیادی داریم. وی با بیان اینکه اختلاف و گسست تنها به حوزه اقتصاد محدود نمی‌شود، گفت: متأسفانه در حوزه‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی نیز نوعی تشتت و افتراق میان کشورهای مسلمان حاکم است. هرچند امیدواریم روزی وحدت واقعی در جهان اسلام محقق شود، اما برای رسیدن به این نقطه باید تحولات بزرگی در جوامع اسلامی رخ دهد. حکمرانی مستقل؛ پیش‌شرط همکاری اقتصادی کشورهای اسلامی امجدی‌پور با اشاره به نقش ساختارهای سیاسی در شکل‌گیری روابط اقتصادی میان کشورهای مسلمان اظهار کرد: به نظر من، یکی از نکاتی که در دیدگاه‌های رهبر معظم انقلاب نیز مورد تأکید قرار گرفته، نقش مردم در انتخاب حکمرانان کشورهای اسلامی است. کشورهای مسلمان باید حکامی را انتخاب کنند که در خدمت اسلام و مسلمانان باشند، نه اینکه سیاست‌های کشورهای غربی را دنبال کنند. وی در ادامه درباره ایده ایجاد پول واحد اسلامی نیز گفت: ایجاد یک واحد پول مشترک اسلامی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکلات اقتصادی کشورهای مسلمان را حل کند. پیش از ایجاد پول مشترک، باید مقدمات و زیرساخت‌های اقتصادی لازم فراهم شود. این کارشناس اقتصادی افزود: اگر بخواهیم شرایط کنونی را در نظر بگیریم، حتی ایجاد پول واحد میان کشورهای مسلمان نیز لزوماً مشکل خاصی را حل نمی‌کند؛ زیرا مسئله اصلی، حجم و قدرت اقتصاد این کشورهاست. وقتی اقتصاد کشورهایی که قرار است از پول مشترک استفاده کنند، از حجم و قدرت کافی برخوردار نباشد، داشتن واحد پول مشترک تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر اقتصاد آنها نخواهد داشت. وی ادامه داد: اقتصادهای کوچک و کشورهایی که سهم محدودی از اقتصاد جهانی دارند، حتی در صورت برخورداری از پول مشترک، الزاماً نمی‌توانند از آن در تجارت بین‌المللی استفاده گسترده‌ای داشته باشند؛ به‌ویژه اینکه بخش عمده تجارت کشورهای مسلمان با کشورهای خارج از جهان اسلام انجام می‌شود. امجدی‌پور با اشاره به جایگاه چین در اقتصاد جهانی بیان کرد: چین در حال حاضر شریک نخست اقتصادی حدود ۱۵۰ کشور جهان است. این کشور مسلمان نیست و با این حال بسیاری از کشورهای مسلمان نیز شریک تجاری اصلی خود را چین قرار داده‌اند. بنابراین، اگر قرار باشد کشورهای مسلمان پول واحدی ایجاد کنند، تا زمانی که اقتصاد آنها به اندازه کافی قدرتمند و درهم‌تنیده نشده باشد، این پول نمی‌تواند نقش مؤثری در تجارت جهانی ایفا کند. کشورهای اسلامی باید از اقتصادهای متکی به مواد خام عبور کنند وی با تأکید بر ضرورت تقویت اقتصاد کشورهای مسلمان اظهار کرد: اگر قرار است اقداماتی مانند ایجاد پول واحد میان کشورهای اسلامی به نتیجه برسد، ابتدا باید اقتصاد کشورهای مسلمان تقویت شود. امروز بسیاری از این کشورها در زنجیره تولید در سطوح پایین قرار دارند و عمدتاً نفت، سنگ‌آهن، محصولات پتروشیمی و سایر مواد خام و نیمه‌خام تولید می‌کنند. این کارشناس اقتصادی ادامه داد: در حالی که بخش مهمی از اقتصاد جهان به سمت صنایع نوین، فناوری‌های پیشرفته و اقتصاد دانش‌بنیان حرکت کرده است، کشورهای اسلامی هنوز سهم قابل توجهی در تولید دانش‌بنیان جهانی ندارند. حتی چین با وجود اینکه به عنوان کارخانه جهان شناخته می‌شود، از نظر حجم اقتصاد همچنان با آمریکا فاصله دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی آمریکا در سطوح بالاتر علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ایجاد می‌شود. وی افزود: بنابراین، اگر تصور کنیم صرفاً با ایجاد یک پول مشترک میان کشورهای اسلامی تحول بزرگی در اقتصاد این کشورها رخ خواهد داد، چنین تصوری واقع‌بینانه نیست. شاید پول مشترک در برخی زمینه‌ها انجام مبادلات را تسهیل کند، اما به‌تنهایی نمی‌تواند موجب تحول بنیادین در اقتصاد کشورهای مسلمان شود. رقابت اقتصادی کشورهای مسلمان ریشه سیاسی دارد امجدی‌پور در ادامه با اشاره به پایین بودن سطح مشارکت اقتصادی میان کشورهای مسلمان گفت: بسیاری از اقتصادهای کشورهای اسلامی به یک صنعت خاص، به‌ویژه نفت و گاز، وابستگی بالایی دارند. از سوی دیگر، این کشورها تمایل بیشتری دارند با اروپا، شرق آسیا و سایر اقتصادهای بزرگ جهان تجارت کنند و سطح مشارکت اقتصادی میان خودشان چندان بالا نیست. وی علت این مسئله را عمدتاً سیاسی دانست و تصریح کرد: این موضوع ریشه کاملاً سیاسی دارد. در بسیاری از کشورهای اسلامی، حکمرانی اقتصادی و سیاسی از استقلال کافی برخوردار نیست و همین مسئله بر تصمیمات اقتصادی آنها تأثیر می‌گذارد. این کارشناس اقتصادی با اشاره به نمونه امارات متحده عربی گفت: برای مثال، بخش قابل توجهی از درآمدهای نفتی کشورهای منطقه تحت تأثیر ساختارهای مالی و اقتصادی بین‌المللی قرار دارد و بخشی از منابع آنها به بازارهای مالی خارج از منطقه منتقل می‌شود. در چنین شرایطی، حتی اگر کشوری مانند امارات همکاری اقتصادی گسترده‌ای با چین داشته باشد و سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در این کشور انجام دهد، محدودیت‌های سیاسی همچنان بر تصمیمات اقتصادی آن اثرگذار است. وی ادامه داد: مسئله اصلی این است که این کشورها از استقلال سیاسی کافی برخوردار نیستند. برای مثال، اگر عربستان بخواهد چند پروژه بزرگ اقتصادی را در داخل کشور اجرا کند، ممکن است برای پیشبرد آنها ناچار باشد با طرف‌های مختلف خارجی هماهنگ کند. در مقابل، کشورهایی که از استقلال سیاسی بیشتری برخوردارند، در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی خود آزادی عمل بیشتری دارند. امجدی‌پور در پایان خاطرنشان کرد: بسیاری از کشورهای اسلامی دارای نظام‌های سلطنتی هستند و ساختارهای دموکراتیک در آنها نقش پررنگی ندارد. همین وابستگی سیاسی موجب می‌شود که این کشورها در حوزه اقتصادی نیز ناچار باشند در مسیرهایی حرکت کنند که قدرت‌های خارجی مؤثر بر آنها تعیین یا تأیید می‌کنند. از این رو، برای تقویت همکاری اقتصادی میان کشورهای اسلامی، پیش از هر چیز باید استقلال و اراده سیاسی آنها تقویت شود.