به گزارش پایگاه شناختی مبسوط، با نزدیک شدن به ماه بندگی خدا یعنی ماهی که خداوند در آن حسنات را میافزاید و گناهان را پاک میکند با آغاز این ماه مبارک در این یادداشت به مهمترین اعمال و فضیلتهای ماه رمضان میپردازیم.
در توصیف عظمت ماه رمضان احادیث متعددی ذکر و تصریح شده است: خداوند متعال از بندگان خود در این ماه در نهایت کرامت و مهربانی پذیرایی میکند. پیامبر اکرم (ص) میفرماید: ماه رمضان به این نام خوانده شده است، زیرا گناهان را میسوزاند. پیامبر گرامی (ص) درباره ماه رمضان میفرماید: «ای مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت به شما روی آورد، ماهی که نزد خدا از همه ماهها برتر و روزهایش بر همه روزها و شبهایش بر همه شبها و ساعاتش بر همه ساعات برتر است، ماهی است که شما در آن به میهمانی خدا دعوت شده و مورد لطف او قرار گرفتهاید، نفسهای شما در آن تسبیح و خوابتان در آن عبادت، عملتان در آن مقبول و دعایتان در آن مستجاب است و بهترین ساعاتی است که خداوند به بندگانش نظر رحمت میکند.
و رهبر انقلاب درمورد این ماه مبارک فرموده:
ماه رمضان یک پدیدهی توحیدی است؛ یعنی دلها را و انسانها را به خدای متعال نزدیک می کند. ماه رمضان عرصهی تقرّب به خدا است، محلّ وعدهی تجدید حیات معنوی است؛ یعنی خداوند متعال با تشریع روزهی ماه رمضان یک فرصتی به من و شما داده است که در طول یک سال، یک ماهِ تمام این فرصت را داشته باشیم که دلهای خودمان را شستوشو بدهیم، خودمان را تطهیر کنیم و اگر بتوانیم، خودمان را از آلایشها بیرون بیاوریم و توحیدی کنیم. روزهی ماه رمضان، اُنس با قرآن در ماه رمضان، لیلةالقدر ماه رمضان، توسّلات و تضرّعات و دعاها در ماه رمضان، همهی اینها انسانساز است. ماه رمضان، حقّاً و انصافاً یکی از بزرگترین نعمتهای الهی است. هر کس به هر اندازهای آداب ماه رمضان را مراعات کند و عمل کند، به همان اندازه دل او و جان او و باطن او ساخته میشود، توحیدی میشود. خداوند فرمود: لَعَلَّکُم تَتَّقون؛(۱) این ماه رمضان برای تقوا است، برای متّقی شدن دل و جان انسان است.
اعمال این ماه به شرح زیر است:
خواندن قرآن
خواندن قرآن در ماه مبارک رمضان یکی از اعمال برجسته و معنوی است که جایگاهی ویژه در فرهنگ اسلامی دارد. اگر چه «قرائت قرآن در همه اوقات دارای ثواب بسیاری است اما خواندن قرآن در این ماه ارزش و اهمیت فراوانی دارد و به آن بهار قرآن گفته شده است.» (۱). این ماه فرصتی استثنایی برای تعمق در آیات الهی و تقرب به پروردگار به شمار میرود. پیامبر اکرم (ص) در بیانی نورانی، فضیلت قرائت قرآن در این ماه را اینگونه توصیف کردهاند: «من تلافیه آیه من القرآن کان له مثل اجر من ختم القرآن فی غیره من الشهور. اگر کسی در این ماه یک آیه از قرآن را بخواند، ثواب آن مانند کسی است که در غیر ماه رمضان یک ختم قرآن نموده است» (۲). این روایت نشاندهنده جایگاه ویژه قرائت قرآن در این ماه و مضاعف شدن پاداش آن است. امام رضا (ع) نیز در بیانی مشابه، بر عظمت این عمل تأکید فرمودهاند: «من قرا فی شهر رمضان آیهً من کتاب الله کان کمن ختم القرآن فی غیره من الشهور. هر کسی ماه رمضان یک آیه از کتاب خدا را قرائت نماید، مانند این است که در ماههای دیگر تمام قرآن را خوانده است» (۳).
در حدیثی دیگر، رسول خدا (ص) سفارش فرمودهاند: «أکثِروا فیهِ (شَهرِ رَمَضانَ) مِن تِلاوَهِ القُرآنِ. در ماه رمضان قرآن را بسیار بخوانید» (۴). بنابراین، قرائت قرآن از برترین اعمال این ماه شمرده شده و توصیه شده است که مؤمنان فرصت گرانبهای این ایام را غنیمت شمرده و با تدبر در آیات الهی، بهرهای وافر از فیوضات این ماه مبارک ببرند. نمازهای ماه مبارک رمضان ماه مبارک رمضان، ماهی سرشار از فیوضات معنوی و فرصتی بینظیر برای تقرب به پروردگار است. یکی از راههای بهرهمندی از این ماه مبارک، برپایی نمازهای مستحبی است که به طور ویژه در این ایام توصیه شدهاند. این نمازها دارای آثار و برکات فراوانی هستند که در روایات و منابع معتبر اسلامی به آنها اشاره شده است. در ادامه، به برخی از این نمازها پرداخته میشود. نماز دو رکعتی مستحبی ماه رمضان یکی دیگر از نمازهای مستحب که در منابع معتبر ذکر شده، نمازی دو رکعتی است که در تمامی شبهای ماه مبارک رمضان قابل اقامه است. این نماز دارای کیفیتی خاص و اذکاری ویژه است که در روایات از آن یاد شده است. در کتاب مفاتیحالجنان آمده که: «شیخ کفعمی در حاشیه کتاب بلدالامین از سید بن باقی نقل کرده است که مستحب است در هر شب ماه رمضان دو رکعت نماز بدین صورت خوانده شود
که در هر رکعت آن پس از خواندن سوره حمد سه مرتبه سوره توحید خوانده شود و بعد از سلام نماز این دعا را بخوانند: «سُبْحانَ مَنْ هُوَ حَفیظٌ لا یغْفُلُ سُبحانَ مَنْ هُوَ رَحیمٌ لا یعْجَلُ سُبْحانَ مَنْ هُوَ قاَّئِمٌ لا یسْهُو سُبْحانَ مَنْ هُوَ دائِمٌ لا یلْهُو و بعد بگوید تسبیحات اربعه را هفت مرتبه و بعد از آن بگوید: سُبْحانَک سُبْحانَک سُبْحانَک یا عَظیمُ اغْفِرْ لِی الذَّنْبَ الْعَظیمَ و بعد ده مرتبه صلوات بفرستد. و گفته شده که هر کس این دو رکعت نماز را به جا بیاورد، خداوند برای او هفتاد هزار گناه را میآمرزد» (۶). این نماز علاوه بر ارزش معنوی و تأثیرات روحانی، زمینهای برای آمرزش گناهان و پاکسازی روح فراهم میآورد. اذکار ویژهای که در این نماز وارد شده است، نشان از عظمت و تأثیر آن در نزد خداوند متعال دارد. نمازهای مخصوص هر شب ماه مبارک رمضان، فرصتی برای پالایش روح، تقرب به درگاه الهی و کسب فیوضات معنوی بیشمار است. در این ماه، علاوه بر نمازهای واجب، مستحباتی ویژه توصیه شده که انجام آنها موجب بهرهبرداری بیشتر از برکات این ایام میشود. از جمله این مستحبات، نمازهای مخصوص هر شب ماه رمضان است که در منابع معتبر اسلامی، از جمله کتاب زادالمعاد اثر علامه مجلسی، به تفصیل ذکر شده است.
در ادامه، نمازهای اختصاصی هر شب این ماه مبارک، همراه با کیفیت و تعداد رکعات آنها، بیان میشود. در ماه رمضان خداوند بزرگ گناهان افراد را می بخشد و درهای رحمت را به روی بندگان مخلص خود باز می کند. این ماه یک ماه و یک فرصت برای بخشش گناهان است و همچنین این ماه فرصتی برای نزدیک شدن به خداوند متعال است. و همچنین در این ماه مبارک قرآن کریم هم نازل شد و این ماه یکی از برترین ماه های قمری است.